Nɔrɔnan minw be se ka yɛlɛma gafew sirili la, olu ka danfara

Walisa ka gafew siri joona, nɔrɔnan sifa caaman ka kan ka sugandi ka kɛɲɛ ni masinw ka teliya ye. Nɔrɔnan minw be yɛlɛma ka gwɛ, olu tilanin lo suguya saba la ka kɛɲɛ n’u ka ɲɔgɔn siri teliya ye: nɔrɔnan min be yɛlɛma teliya la (gafe 3600 ɲɔgɔn/lɛrɛ kɔnɔ), nɔrɔnan min be yɛlɛma ka gwɛ (gafe 8000 ɲɔgɔn/lɛrɛ kɔnɔ), ani nɔrɔnan min ka teli ka yɛlɛma (gafew 8000 ɲɔgɔn/lɛrɛ kɔnɔ), ani nɔrɔnan min ka teli ka yɛlɛma. (gafe 10000 ɲɔgɔn/lɛrɛ kelen kɔnɔ). Nɔrɔnan min be yɛlɛma yɛlɛma, o dayɛlɛ wagati n’a kɛnɛya wagati be taga ɲɔgɔn fɛ ni nɔrɔli teliya ye. Wagati dayɛlɛnin ye wagati ye min be nɔrɔnan min be yɛlɛma yɛlɛma ni fɛn gwansan ye, o be nɔrɔ yɔrɔ dɔ la ani a be nɔrɔ yɔrɔ wɛrɛ la o kɔ. Wagati dayɛlɛnin b’a yira ko fɛn fila nunu ka kan ka nɔrɔ ɲɔgɔn na wagati dɔ kɔnɔ walisa u ka se ka nɔrɔ ɲɔgɔn na. Dayɛlɛ wagati min laɲinina, o ye sekɔndi 15-20 ye masin minw ka teliya ka dɔgɔ, sekɔndi 5-10 ye masin minw ka teliya ka ca, ani sekɔndi 2-7 ye masin minw ka teliya ka bon.

Nɔrɔnan min be yɛlɛma ka gwɛ, o be se ka nɛnɛ wagati min na, o ye wagati ye min ka ɲi ka kɛ walisa gafe datugulan ni gafebolo ka nɛnɛ u nɔrɔnin kɔ wagati latigɛnin kɔnɔ sanni u k’u yɛlɛma ani k’u digi. Ni nɔrɔnan min be yɛlɛma yɛlɛma, o ma kɛnɛya ka ɲɛ ani a ma sigi sanni k’a yɛlɛma wala k’a tigɛ, gafe kɔkolo bena yɛlɛma ani nɔrɔnan min be yɛlɛma yɛlɛma, o bena nɔrɔ nɛgɛ la tigɛtuma na, o min be nɔɔ to fɛɛn ɲuman kan. Ni i be baara kɛra ni nɔrɔnan ye min be yɛlɛma ka gwɛ, i ka ɲi k’a sugandi ka kɛɲɛ ni nɔrɔnan janya ye, nɔrɔnan teliya ani wagati yɛlɛmaniw ye. A ka c’a la, nɛgɛ min be yɛlɛma yɛlɛma, o be se ka kɛ miniti 3-5 ye.

A be tilan papiye sifaw fɛ: Nɔrɔnan minw be yɛlɛma ka gwɛ, u be se ka tilan papiye minw be nɔrɔ ɲɔgɔn na ani minw be kɛ papiye gɛrɛntɛw ye. Papiye sifa caaman mako be nɔrɔnan sifa caaman na minw be se ka yɛlɛma ka gwɛ sabu papiye ɲɛda nɔgɔya, a be se ka don yɔrɔ minw na ani a be se ka funteni minɛ cogo min na, o be dan na dan na.

A be sɛgɛsɛgɛ ka kɛɲɛ ni nɔrɔli ye: Nɔrɔnan minw be yɛlɛma ka gwɛ, u be tilan kɛrɛfɛla nɔrɔnanw ni kɔfɛla nɔrɔnanw ye. Nɔrɔnan minw be kɛ ka kɛrɛfɛla nɔrɔnanw ye, u be jigi ka ɲɛ, u ka nɔgɔ man bon, u be dayɛlɛ ani u be kɛnɛya wagati jan na ani u be ɲɔgɔn minɛ kosɔbɛ. Gafe kɛrɛfɛla nɔrɔnanw ka kan ka kɛ misɛnw ye, ka kɛ kelen ye ani ka nɔrɔ ɲɔgɔn na koɲuman walisa gafew ka ɲɛ ani ka tigɛli sariyaw labato.

A be sɛgɛsɛgɛ ka kɛɲɛ ni nɔrɔnan kulɛri ye: Ka fara o kan, fɛɛn minw be ɲɔgɔn nɔrɔ, nɛrɛmuguman nɛrɛmuguman ka fisa ni nɔrɔnan gwɛman ye (hali ni cikanw ka teli ka nɔrɔnan gwɛman lo ɲini). 302 nɔrɔnan minw be tugu ɲɔgɔn kɔ, olu be se ka nɔrɔnanw, u ka gɛlɛya ani u kulɛri ka laɲinitaw dafa.